"Mata Hari in miniatuur.
2 juli 2005 " door de Heer Gerk Koopmans.

Openingsverhaal van de tentoonstelling

De 81-jarige mevrouw V., beeldhouwster en edelsmid uit Bergen, Noord-Holland, schrijft mij in een met krachtige hand geschreven brief het volgende: Geachte heer Koopmans, Mata Hari  tot de brave Alkmaarse Courant doorgedrongen ( hier staat een stevig uitroepteken achter). Daarop mijn reactie....Zij ( bedoeld is Mata Hari ) is in hetzelfde jaar geboren als mijn vader. Haar vader is nog ver familie. Mijn voorouders zouden gekwetst zijn als zij wisten dat hun Workumer kamer nu plaats moet maken voor een dergelijk onbeduidende figuur. Deze vrouw was er op uit mannen te verleiden, zonder lief te hebben. Grof geld had zij zeker nodig want ze kon niets. Ook de kinderen niet opvoeden helaas... Daar een bepaald soort mensen belust op sensatie, zult u succes hebben met u tentoonstelling ( hier staan maar liefst twee uitroeptekens ). Een ander succes dan mijn bescheiden vader met zijn innige beeldjes. Met vriendelijke groeten van zijn dochter. Bijgesloten was een kopie van een artikel uit de Alkmaarsche Courant over het leven van mevrouw V, de journalist sluit zijn artikeltje af met de voor ons troostrijke opmerking: U moet naar niet naar een bejaardenhuis. Daar zou u binnen een dag ruzie hebben. Zo begon mijn toespraak op 13 december 1996, alweer 9 jaar geleden, ter gelegenheid van de opening van de Mata Harizaal in het Fries Museum.

Ik moet deze oude brief wel gebruiken want, en daaraan kun je toch merken dat de tijd in die negen jaar niet heeft stilgestaan, tot op heden zijn we verstoken gebleven van dergelijke haten- mail. Er is in die periode ook heel wat gebeurd rond het fenomeen Mata Hari, want zo mogen we haar toch wel noemen: een fenomeen. Het is eigenlijk geen moment stil geweest rond de beroemdste vrouw uit Leeuwarden: ik heb zeker 5 buitenlandse documentaires geproduceerd zien worden, van BBC tot Moskva- televisie, van Nippon tv tot RAI televisione, er zijn toneelstukken over haar leven geschreven en gespeeld, een opera in Amerika, 2 musicals, tientallen boeken en boekjes en artikelen, een plein in Leeuwarden draagt sinds enige jaren haar naam en vandaag dan de opening van de driedimensionale biografie schaal 1 op 12 waarvoor ik u hier namens het Fries Museum allemaal van harte welkom mag heten. ( Fantastisch dat u op deze dag zaterdagmiddag in zo grote getale bent komen opdagen.)

Natuurlijk heeft mevrouw V. uit Bergen, Noord-Holland het helemaal mis met haar insinuatie `dat we wel succes zouden hebben bij een bepaald soort mensen dat belust is op sensatie want uw aanwezigheid hier is puur culturele betrokkenheid en heeft absoluut niks te maken met het feit dat we vanmiddag hier een vrouw in ons midden hebben die voor de duur van de opening het zicht op Mata Hari volledig zal weten weg te nemen: Xaviera Hollander, van harte welkom. We stellen het zeer op prijs dat je op zo korte termijn bereid was om de tentoonstelling te openen.

Ook een speciaal woord van welkom aan Conny van den Dungen die met zoveel zorg, inlevingsvermogen, oog voor detail en vasthoudendheid de wereld van Mata Hari in miniatuur heeft gemaakt. En daar zijn we toch uiteindelijk allemaal voor gekomen toch ? Paul Klarenbeek praat straks met Xaviera over haar leven en dat van Mata Hari, ik wil nu nog even, heel kort iets zeggen over Conny's 3- dimensionale Mata Hari- Biografie. Ik heb zo langzamerhand een hele rij mensen from all over the world meegemaakt die iets met Mata Hari hebben, op de een of andere manier gefascineerd zijn door deze vrouw. Voor sommigen is dat duidelijk beroepshalve maar voor velen gaat het verder, ze zijn er emotioneel in betrokken geraakt. Vorige week zat op mijn kamer 2 dagen lang een onderzoeker theaterwetenschappen van de Universiteit van Glasgow de scrapbooks (plakboeken) van Mata Hari door te nemen. En hij deed dat met geluid, zuchten slakend, zachtjes mompelend " oh  marvelous, how facinating "en dat van s'morgens 8 uur tot s' middags half zes toen hij door de suppoosten er uit moest worden gestuurd.

Conny is ook zo iemand die in Mata Hari is gekropen, ze heeft zich in niet geringe mate met haar geïdentificeerd met als resultaat: negen prachtige ensceneringen om trots op te zijn. Ik was absoluut niet bekend met de wereld van de miniatuurbouw maar toen ik Conny"s werk voor het eerst zag  is die wereld voor me ontsloten. Fascinerend om te zien wat het betekent om consequent alles schaal een op twaalf te maken. Want daar gaat het om, zo exact mogelijk tot in het kleinste detail de werkelijkheid op schaal namaken. Er spreekt een tomeloze liefde uit, dat waar je veel van houdt zou je het liefst in het klein bij je willen hebben net als in het liedje van Annie MG Schmidt, gezongen door Donald Jones:

                 Ik zou je het liefste in een doosje willen doen

                 en je bewaren, heel goed bewaren

                 dan laat ik je verzekeren voor anderhalf miljoen

                 en telkens zou ik eventjes de deksel open doen

                 en dan strijk ik je zachtjes langs je haren

                 dan lig je in de watten en niemand kan erbij

                 geen dief die je kan stelen,je bent helemaal van mij

Wij hebben dankzij Conny van den Dungen maar liefst negen doosjes met Mata Hari erin en ze staan de hele dag open en iedereen mag ze zien alleen zachtjes de haren strijken zit er niet in, helaas. Ik besluit net als ik ben begonnen met het openingswoord uit 1996: Vandaag is weer eens onderstreept dat Leeuwarden de Stad van Mata Hari is, Margreet is hier thuis, thuis in Leeuwarden en in het Fries Museum.

 

Met mevrouw V. uit Bergen, Noord Holland, gaat het, zo schrijft zij , niet erg rap meer, zij is volledig op een rolstoel aangewezen. Wat zou ik haar graag door de expositie willen duwen. En ik weet zeker dat ze met andere gedachten het museum zal verlaten. Misschien wel lopend en zachtjes mompelend, marvelous, how nice....